coffe-n-cigarettes-2
coffe-n-cigarettes-2

Όλη μου η ζωή συνενοχή και δείτε παρακάτω πως γουστάρω.

Εν μέσω πανδημίας άλλαξαν πολλά. Πολλοί ανέπτυξαν ξανά συνήθειες που στην καθημερινότητα είχαν χάσει, άλλοι ξανακύλησαν σε κακές συνήθειες που είχαν καταφέρει με κόπο να ξορκίσουν και άλλοι βρήκαν το θάρρος για πρώτη φορά μετά από τα αδιάκριτα βλέμματα του κόσμου, που περιμένει συχνά να σε κρίνει για την αποτυχία σου, να κόψουν μια κακή συνήθεια.

Αν έκανες μια σύντομη βόλτα στο διαδίκτυο τις πρώτες μέρες της καραντίνας θα έβλεπες δεκάδες χιουμοριστικές εικόνες σε σχέση με τον εγκλεισμό και το φαγητό και αν έκανες μια σύντομη βόλτα στο σούπερ μάρκετ θα διαπίστωνες ότι έχει εξαφανιστεί η μαγιά. Νομίζω μπορούμε να υποθέσουμε ότι οι σύνθετοι υδατάνθρακες βρήκαν τους ανθρώπους τρομαγμένους στα σπίτια τους και τους ξεμονάχιασαν! Η διατροφή μας είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα ενός κομματιού της ζωής μας που βρίθει συνηθειών.  Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται μια έντονη τάση προς τον «υγιεινό τρόπο ζωής», για του λόγου το αληθές θα βρείτε δεκάδες εφαρμογές που φτιάχτηκαν ακριβώς για να βοηθήσουν να χτίσεις νέες καλές συνήθειες. Εάν εγώ λοιπόν το βράδυ της πρωτοχρονιάς πω: «φέτος θα τρώω υγιεινά» είναι αυτό αρκετό, για να διώξω τις «κακές» μου συνήθειες και να τις αντικαταστήσω με άλλες «καλές»; Όλοι σχεδόν ξέρουμε ότι θα πρέπει να τρώμε 5 μερίδες φρούτων ημερησίως, αυτό δεν σημαίνει όμως ότι αυτομάτως το κάνουμε κιόλας. Θα ήταν πολύ πιο αποτελεσματικό εάν έλεγες θα τρώω 2 φρούτα στο πρωινό, και τα υπόλοιπα  3 ανα τρίωρο ανάμεσα στα γεύματα. Είναι πιο αποτελεσματικό, γιατί είναι πιο συγκεκριμένο.

Σαν βαθιά ενοχικό άτομο που είμαι, παλεύω χρόνια με τις κακές μου συνήθειες και βρίσκομαι συνεχώς με 2 αγγελάκια γύρω απτό κεφάλι μου να με ζαλίζουν. Έχω παρατηρήσει λοιπόν ότι οι «κακές» συνήθειες βλ. κάπνισμα, αλκοόλ, αλμυρά σνακ έρχονται με ενσωματωμένο ένα σύστημα επιβράβευσης πολύ άμεσο, προκαλούν την ευχαρίστηση σου μέσα σε λίγα λεπτά, σε αντίθεση με τις «καλές» συνήθειες που χρειάζεται να τις ακολουθήσεις για ένα διάστημα για να πάρεις χαμπάρι ότι η ζωή σου άλλαξε λιγάκι προς το καλύτερο. Ένα κόλπο λοιπόν που χρησιμοποιούσα πάντα, ήταν να δίνω στον εαυτό μου μια μικρή επιβράβευση, χωρίς βέβαια να είμαι σίγουρη εάν δεδομένου ότι δεν είμαι πια παιδί, μπορεί ο εγκέφαλος να κάνει τη σύνδεση και να «εκπαιδευτεί» με τον τρόπο που θέλω εγώ. Παραδόξως ωστόσο έπεσα πάνω σε μερικές έρευνες που έλεγαν ότι είχα δίκιο.

Η επιτυχία των στόχων μας έχει να κάνει σαφέστατα με το που έχουμε βάλει τον πήχη και ποιο είναι το σημείο εκκίνησης μας. Αν για παράδειγμα, έχεις να γυμναστείς από το σχολείο και αποφάσισες ότι από Δευτέρα θα πηγαίνεις 2 ώρες τη μέρα γυμναστήριο κάθε απόγεμα και μια ώρα για τρέξιμο κάθε πρωί και σε ένα χρόνο θα είσαι πανέτοιμος για τα καλλιστεία, μπορεί αυτό να είναι επαρκές αν και προβλέψιμο σενάριο για χολιγουντιανή ταινία, αλλά δεν είναι πολύ πιθανό να ακολουθηθεί πιστά, εδώ στη Γη. (Ακόμα και στο Χόλυγουντ πιστεύω ο σεναριογράφος θα έστελνε στο περίπτερο που πήγες να πάρεις σοκοφρέτες, το βράδυ που λύγισες, έναν κούκλο να σε ερωτευτεί για την ψυχή σου και όχι για τα κιλά σου:P) Μια ρεαλιστική λύση στο πρόβλημα της πλαδαρότητας σου θα ήταν να πεις Δευτέρα-Τετάρτη-Παρασκευή θα πηγαίνω μια ώρα για περπάτημα μετά τη δουλειά (και άσε και τα ρούχα δίπλα στην πόρτα για σιγουριά). Εν τέλει μπορεί να πας όντως στα καλλιστεία παρόλο που είσαι πια 30 χρονώ κοπελάρα, ποτέ δεν ξέρεις, αλλά βάλε έναν εφικτό στόχο πρώτα.

Αν εγώ δεν έλεγα ότι θα τρώω 5 φρούτα τη μέρα, αλλά έθετα τον στόχο διαφορετικά: «φέτος δεν θα φάω ποτέ επεξεργασμένα/λιπαρά τρόφιμα/ζάχαρη κλπ. κλπ.», θα ήταν αυτό το ίδιο αποτελεσματικό; Οι επιστήμονες λένε ότι είμαστε σαν είδος προγραμματισμένοι για να θεωρούμε ότι όσο περισσότερο τόσο το καλύτερο. Μια παροιμία λέει: «Δεν μπορείς να είσαι ποτέ αρκετά πλούσιος ή αρκετά αδύνατος». Στο παρελθόν δεν χρειαζόταν να τιθασεύσει ο άνθρωπος αυτή την τάση, γιατί υπήρχε έτσι κι αλλιώς ένα φρένο ως προς το πόσα από αυτά που αγαπά μπορούσε να βάλει πχ στη διατροφή του. Για τον σύγχρονο δυτικό άνθρωπο δεν υπάρχει ένας αριθμός κρουασάν πχ πέρα από τον οποίο δεν μπορεί να καταναλώσει για οικονομικούς λόγους κάποιος που αγαπά πολύ τα κρουασάν, δεδομένου κιόλας ότι αυτού του είδους το φαγητό είναι συνήθως πολύ φτηνότερο από το «αληθινό». Όλα είναι πολλά κι όλα είναι κοντά και σαν να μην έφταναν όλα αυτά, κανένα από αυτά δεν είναι συνήθως αυτό το συγκεκριμένο που θα σε σκοτώσει. Πχ το τσιγάρο σκοτώνει, όλοι το ξέρουν αυτό, αλλά σε σκοτώνει αυτό το συγκεκριμένο; Αυτό που άναψες τώρα; Η απάντηση είναι όχι, η βλάβη στον οργανισμό είναι προσθετική και την στιγμή εκείνη είναι για το καθένα αμελητέα καθώς κάνουνε kick-in όλα τα ευχάριστα συναισθήματα που σου προκαλεί η χρήση. Φυσικά όλη αυτή η υπόθεση δεν ισχύει για τα ναρκωτικά, για τα οποία, ναι αυτή η χρήση μπορεί να είναι αυτή που θα σε σκοτώσει.

Πως θα του μάθουμε λοιπόν να βάζει φρένο χωρίς να του κόβουμε τα πάντα μαχαίρι και χωρίς να διακινδυνεύσουμε το πρώτο πισωγύρισμα να μας οδηγήσει κλαίγοντας πίσω στην παλιά μας συνήθεια με την ίδια ένταση; Δεν ξέρω τι λέτε εσείς, αλλά εγώ μου προγραμματίζω μικρά διαλλείματα απιστίας, προγραμματισμένα και ελεγχόμενα. Δεν ξέρω για εσάς, αλλά εγώ δεν αντέχω την ματαιότητα του: «Ποτέ ξανά!». Με χαρά διαπίστωσα ψάχνοντας στο διαδίκτυο ότι υπάρχει μια οργανωμένη μέθοδος που λέγεται Μoderate Μanagement, που φτιάχτηκε αρχικά σαν αντίπαλο δέος στη μέθοδο των Ανώνυμων Αλκοολικών, και στο αμέσως επόμενο ψάξιμο διαπίστωσα ότι η ιδρύτρια της μεθόδου είχε τραγικό τέλος, λόγω του εθισμού της. Ωστόσο αυτό δεν σημαίνει κάτι για την μέθοδο την ίδια, ειδικά εφόσον εγώ την χρησιμοποιώ για τα πατατάκια και όχι για το αλκοόλ. Η μέθοδος δουλεύει καλύτερα, αν δεν αγοράσεις απευθείας την σαβούρα που πρόκειται να καταναλώσεις, αλλά βάλεις σαν κανόνα να την έχεις φτιάξει εσύ. Πχ επιτρέπεται να φας μπισκότα το σαββατοκύριακο, αρκεί να τα έχεις φτιάξει εσύ. Στην χειρότερη, μπορεί να μην κόψεις τα γλυκά, αλλά θα έχεις μάθει να φτιάχνεις και γαμώ τα μπισκότα!

Αυτά τα μικρά διαλλείματα είναι πολύ σημαντικά και για έναν ακόμη λόγο. Μια υπέρμετρη ενοχοποίηση μιας κακιάς συνήθειας μπορεί να κάνει το άτομο ακραία στοχοπροσυλωμένο σε αυτό. Για παράδειγμα, παρόλο που δεν έχει επίσημα αναγνωριστεί ως διατροφική διαταραχή, η ορθορεξία αποτελεί μια ολοένα και συχνότερη κατάσταση στις ανεπτυγμένες χώρες.  Ο όρος χαρακτηρίζεται από παθολογική εμμονή για βιολογικά «καθαρή» ή σωστή, υγιεινή τροφή η οποία οδηγεί σε σημαντικούς διατροφικούς περιορισμούς. Τα κύρια χαρακτηριστικά της είναι η αποφυγή –σε επίπεδο ψυχαναγκασμού- των «ανθυγιεινών» τροφίμων, όπως η ζάχαρη, αλάτι, καφεΐνη, το αλκοόλ, τα γλυκίσματα, τα τηγανητά, σιτάρι, ζωικό λίπος κλπ. Δυστυχώς όσο πιο «πιστοί» είμαστε σε μια καλή συνήθεια δεν είναι συμβαίνει να είναι όλο και μεγαλύτερη η επιβράβευση, σύμφωνα με τους επιστήμονες εμφανίζεται ένα πλατό. Τα μικρά προγραμματισμένα διαλλείματα είναι χρήσιμα για να μας θυμίζουν, γιατί αποφεύγουμε τη συγκεκριμένη συνήθεια, από επιλογή μας και όχι γιατί μια μοναδική επαφή μαζί της θα μας σκοτώσει. Εν τέλει ποιος είναι δυνατότερος; Αυτός που δεν τρώει κανένα για να μην ξανακυλήσει ή αυτός που μπορεί να φάει μόνο ένα;

Μήπως έχεις πολλές τέτοιες μικρές «κακές» συνήθειες; Μήπως ο εχθρός σου δεν είναι το καημένο το πατατάκι από μόνο του, αλλά πίσω από όλες αυτές τις συνήθειες κρύβεται ένας άλλος εθισμός που πρέπει να μάθεις να χαλιναγωγείς; Αναρωτήθηκα αν γίνεται να εθιστείς σε ένα συναίσθημα ή μια κατάσταση και ανακάλυψα ότι γίνεται. Γίνεται πχ να είσαι εθισμένος στο στρες, να βουλιάζεις μέσα σε αυτό σε καθημερινή βάση, γιατί για σένα λειτουργεί σαν κινητήριος δύναμη για όλα τα φοβερά που έχεις να κάνεις μέσα στη μέρα. Σύμφωνα με τους επιστήμονες, το στρες όντως ανεβάζει την απόδοση μας μέχρι κάποιο συγκεκριμένο επίπεδο, μετά από αυτό όμως πιάνει κι αυτό ένα πλατό και απόδοση αρχίζει να φθίνει. Το στρες και σύνοδα συναισθήματα του δεν είναι κάτι που μπορείς να κόψεις εξ ολοκλήρου, κι αν το κάνεις δεν θα ναι σωστό. Δεν είναι αστείο πράγμα να κυκλοφορείς με ένα μάτσο καταπιεσμένα συναισθήματα, έξω στο δρόμο, σαν χύτρα έτοιμη να σκάσει, κάπως έτσι ξεκίνησαν οι περισσότερες splatter ταινίες που έχω δει (και ήταν πολλές).

Καταλήγω στο συμπέρασμα ότι και το στρες πρέπει να μάθει κανείς να το χειρίζεται σαν τα πατατάκια. Δηλαδή, εντοπίζω τα πατατάκια, είναι εκεί, είναι κυματιστά, είναι με ρίγανη, θα πάρω ένα, ήταν νόστιμο, τέλος! Το οποίο για το στρες μεταφράζεται στο: έχω άγχος, γιατί έχω άγχος, πρέπει να κάνω αυτό, πρέπει να τα καταφέρω, θα τα καταφέρω, ας συγκεντρωθώ, τέλος!

(καταλαβαίνω γιατί κάποιοι από εσάς θα δυσκολευτούν να κάνουν τη σύνδεση. Αυτοί ή δεν αγαπάνε αρκετά τα πατατάκια, ή δεν είναι αγχώδεις, δεν σας συμπαθούμε, διαβάστε κάτι άλλο)

Ο σύγχρονος άνθρωπος δέχεται σήμερα τεράστια πίεση να γίνει καλύτερος σε ό,τι κάνει. Αυτό δεν λέει κανείς ότι είναι κακό, ποτέ δεν είναι κακό να γινόμαστε καλύτεροι, αλλά η αυτό-βελτίωση δεν είναι προσωπική υπόθεση και ευθύνη του καθενός. Η ανθρωπότητα πάντα βελτιωνόταν συνολικά, και αυτό ήταν αποτέλεσμα της οικονομίας που πυροδοτούσε την τεχνολογία κι αυτή μας βοηθούσε. Η στροφή στο well-being εκτός από ένα χόμπυ αποκλειστικά για τον άνθρωπο του ανεπτυγμένου κόσμου, γιατί στις υπόλοιπες γωνιές του πλανήτη δεν υπάρχει αυτή η πολυτέλεια, είναι και η παγίδα του. Όλη η πίεση που δέχεσαι να γίνεις πιο υγιής, να κόψεις το τσιγάρο, να γίνεις runner και clean-eater είναι εδώ για να σε πείσει ότι έχεις την αποκλειστική ευθύνη για την υγεία σου. Έρχεται για να μειώσει το κόστος των χρόνιων νοσούντων στα συστήματα υγείας και τις ασφαλιστικές. Φυσικά δεν λέμε ότι είναι καλύτερα να μην φροντίζεις την υγεία σου, απλά λέμε να προσέξεις μην αντικαταστήσεις τον έναν εθισμό με έναν άλλο. Τον εθισμό να είσαι συνεχώς τέλειος θυσιάζοντας καθημερινές στιγμές ευτυχίας με αυτούς που αγαπάς και σε αγαπάνε για να το πετύχεις.  Ίσως τελικά είναι καλύτερα να αποδεχτούμε ότι κάνουμε ό,τι καλύτερο μπορούμε και μπορεί να μην γίνουμε οι καλύτεροι στον κόσμο, αλλά είμαστε οι καλύτεροι για τους αγαπημένους μας και αυτό αρκεί.

sporos
Αεικίνητη, παρότι συχνά εντελώς ακίνητη. Όλο κάτι λείπει, όλο κάτι σαν να με ενοχλεί, όλο κάτι είναι λάθος. Έχω αρχίσει να πιστεύω ότι δεν θα αλλάξει αυτό, αλλά άξιζε ετούτη η προσπάθεια. Enjoy!